نقدشوندگی چیست و چرا در سرمایه‌گذاری مهم است؟

ممکن است یک دارایی روی کاغذ سود خوبی ساخته باشد، اما درست زمانی که به پولتان نیاز دارید نتوانید آن را با قیمت مناسب بفروشید. اینجاست که نقدشوندگی اهمیت پیدا می‌کند.

نقدشوندگی به زبان ساده نشان می‌دهد یک دارایی را با چه سرعتی و با چه هزینه‌ای می‌توان به پول نقد تبدیل کرد؛ بدون اینکه برای فروش آن مجبور شوید قیمت را به‌طور قابل‌توجهی پایین بیاورید.

به همین دلیل، هنگام بررسی یک سرمایه‌گذاری فقط نباید به بازده احتمالی آن نگاه کرد. این سؤال هم مهم است: اگر بخواهم از این سرمایه‌گذاری خارج شوم، چقدر راحت می‌توانم دارایی‌ام را بفروشم؟

نقدشوندگی (Liquidity) یعنی میزان سهولت تبدیل یک دارایی به وجه نقد، با کمترین کاهش قیمت و هزینه معامله.

برای مثال، فرض کنید دو دارایی هرکدام ۵۰۰ میلیون تومان ارزش دارند. یکی را می‌توانید در مدت کوتاهی نزدیک به قیمت بازار بفروشید، اما برای فروش دیگری شاید لازم باشد مدت بیشتری منتظر بمانید یا برای پیدا کردن خریدار، قیمت پایین‌تری پیشنهاد دهید.

دارایی اول نقدشوندگی بیشتری دارد.

بنابراین نقدشوندگی فقط درباره «سرعت فروش» نیست. قیمت فروش هم اهمیت دارد. اگر بتوانید یک دارایی را سریع بفروشید اما فقط با تخفیف قابل‌توجه، نمی‌توان آن را دارایی کاملاً نقدشونده دانست.

سرمایه‌گذاری همیشه طبق برنامه جلو نمی‌رود. ممکن است به بخشی از سرمایه خود نیاز پیدا کنید، شرایط بازار تغییر کند یا بخواهید ترکیب سبدتان را اصلاح کنید.

اگر بخش بزرگی از سرمایه در دارایی‌هایی باشد که فروش آن‌ها دشوار است، آزادی عمل شما کاهش پیدا می‌کند.

نقدشوندگی مناسب کمک می‌کند بتوانید در زمان لازم بخشی از دارایی را نقد کنید، ترکیب سبد را تغییر دهید و در صورت نیاز از یک موقعیت سرمایه‌گذاری خارج شوید.

این موضوع به‌خصوص برای سرمایه‌ای که ممکن است در کوتاه‌مدت به آن نیاز داشته باشید مهم است. پولی که برای هزینه‌ای نزدیک کنار گذاشته شده، معمولاً نباید همان میزان ریسک نقدشوندگی سرمایه‌ای را داشته باشد که برای یک هدف چندساله سرمایه‌گذاری شده است.

به همین دلیل نقدشوندگی باید در کنار عواملی مثل بازده، ریسک، افق سرمایه‌گذاری و تخصیص دارایی بررسی شود.

ریسک نقدشوندگی زمانی ایجاد می‌شود که نتوانید یک دارایی را در زمان موردنظر و با قیمت منطقی بفروشید.

فرض کنید قصد دارید یک سهم را بفروشید، اما تعداد خریداران کم است. در چنین شرایطی ممکن است سفارش شما به‌سرعت انجام نشود یا برای فروش مجبور شوید قیمت پایین‌تری بپذیرید.

شدت این ریسک ثابت نیست. ممکن است یک دارایی در شرایط عادی بازار نقدشوندگی مناسبی داشته باشد، اما هنگام افزایش فشار فروش یا کاهش تقاضا، خروج از آن دشوارتر شود.

بنابراین بهتر است نقدشوندگی را ویژگی دائمی یک دارایی در نظر نگیریم. شرایط بازار، حجم معاملات و رفتار خریداران و فروشندگان می‌تواند آن را تغییر دهد.

برای بررسی ریسک‌های دیگر سبد نیز می‌توانید مقاله مدیریت ریسک در سرمایه‌گذاری چیست؟ راهنمای کاهش ریسک سبد را بخوانید.

معیار مناسب به نوع دارایی بستگی دارد. برای دارایی‌های قابل معامله در بازار، چند نشانه می‌تواند تصویر بهتری از وضعیت نقدشوندگی بدهد.

ارزش و حجم معاملات نشان می‌دهد یک دارایی تا چه اندازه در بازار معامله می‌شود. معمولاً هرچه معاملات مستمرتر و بازار فعال‌تر باشد، ورود و خروج سرمایه آسان‌تر است؛ البته حجم معامله به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری کافی نیست.

فاصله قیمت خرید و فروش (Bid-Ask Spread) نیز معیار مهمی است. فاصله زیاد میان بهترین سفارش خرید و فروش می‌تواند نشانه‌ای از پایین‌تر بودن نقدشوندگی یا عمق بازار باشد.

عمق سفارش‌ها هم اهمیت دارد. ممکن است آخرین قیمت یک دارایی جذاب به نظر برسد، اما سفارش کافی در اطراف آن قیمت وجود نداشته باشد. در این حالت یک سفارش بزرگ می‌تواند روی قیمت معامله اثر بگذارد.

در صندوق‌ها و برخی ابزارهای قابل معامله، وضعیت بازارگردانی هم می‌تواند روی کیفیت معاملات و فاصله قیمت خرید و فروش اثر داشته باشد. وجود بازارگردان به‌تنهایی به معنی نبود ریسک نقدشوندگی نیست و بهتر است در کنار حجم معاملات و وضعیت سفارش‌ها بررسی شود.

سطح نقدشوندگی یک عدد ثابت برای هر بازار نیست، اما به‌طور کلی می‌توان تفاوت دارایی‌ها را این‌طور در نظر گرفت:

این مقایسه کلی است، نه قانون قطعی. حتی دو سهم یا دو صندوق از یک گروه می‌توانند نقدشوندگی کاملاً متفاوتی داشته باشند.

بررسی نقدشوندگی زمانی کاربردی‌تر می‌شود که به کل سبد نگاه کنید، نه فقط یک دارایی.

فرض کنید بیشتر سرمایه شما در دارایی‌هایی با افق بلندمدت قرار گرفته است. اگر ناگهان به بخشی از سرمایه نیاز پیدا کنید، ممکن است مجبور شوید یکی از این دارایی‌ها را در زمان نامناسب بفروشید.

در مقابل، وجود بخشی از دارایی‌های با نقدشوندگی مناسب می‌تواند انعطاف بیشتری به سبد بدهد.

میزان مناسب این بخش برای همه یکسان نیست. افق سرمایه‌گذاری، درآمد، هزینه‌های پیش‌بینی‌شده، میزان ریسک‌پذیری و هدف سرمایه‌گذاری روی آن اثر می‌گذارند.

در واقع نقدشوندگی یکی از موضوعاتی است که باید هنگام تعیین ترکیب سبد در نظر گرفته شود. اگر تغییر وزن دارایی‌ها شما را به بازتنظیم سبد رسانده، مقاله ریبالانس سبد سرمایه‌گذاری چیست و چه زمانی باید انجام شود؟ را بخوانید.

این دو واژه گاهی به جای هم استفاده می‌شوند، اما دقیقاً یک معنی ندارند.

نقدشوندگی ویژگی یک دارایی یا بازار است و نشان می‌دهد آن دارایی با چه سهولتی به پول نقد تبدیل می‌شود.

نقدینگی معمولاً به حجم پول یا منابع نقد موجود اشاره دارد. بنابراین ممکن است درباره نقدینگی یک فرد، شرکت یا حتی کل اقتصاد صحبت کنیم، اما درباره یک سهم یا ملک معمولاً مفهوم نقدشوندگی مطرح است.

آیا نقدشوندگی بیشتر همیشه بهتر است؟

نه لزوماً.

نقدشوندگی فقط یکی از معیارهای تصمیم‌گیری است. یک دارایی می‌تواند نقدشوندگی بالایی داشته باشد اما از نظر ریسک، بازده یا تناسب با هدف سرمایه‌گذار انتخاب مناسبی نباشد.

در طرف مقابل، پایین بودن نقدشوندگی هم به‌تنهایی به معنی بد بودن یک سرمایه‌گذاری نیست. بعضی دارایی‌ها ذاتاً برای افق‌های بلندمدت طراحی شده‌اند.

مسئله اصلی این است که سطح نقدشوندگی دارایی با نیاز و افق سرمایه‌گذار هماهنگ باشد.

نقدشوندگی نشان می‌دهد یک دارایی را با چه سرعت و هزینه‌ای می‌توان به پول نقد تبدیل کرد. هرچه فروش دارایی بدون کاهش قابل‌توجه قیمت آسان‌تر باشد، نقدشوندگی آن بیشتر است.

در بررسی یک سرمایه‌گذاری، فقط بازده احتمالی مهم نیست. باید ببینید در صورت نیاز چقدر راحت می‌توانید از آن خارج شوید و فروش آن چه اثری روی سرمایه شما خواهد داشت.

به همین دلیل، نقدشوندگی در کنار ریسک، بازده و تخصیص دارایی یکی از بخش‌های مهم ارزیابی سبد سرمایه‌گذاری است.

سبدتان را در بورس‌تک بررسی کنید تا وضعیت نقدشوندگی، ریسک و ترکیب دارایی‌های خود را یکجا ببینید.